Zaćma kojarzona jest głównie z osobami starszymi, jednak może występować także u dzieci i niemowląt. Choć jest to schorzenie rzadkie, jego konsekwencje mogą być poważne – nieleczona zaćma u najmłodszych pacjentów prowadzi do trwałych zaburzeń widzenia, a nawet ślepoty. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i szybkie wdrożenie leczenia.
Czym jest zaćma dziecięca i jak się rozwija?
Zaćma, inaczej katarakta, polega na zmętnieniu soczewki oka. U dzieci może być wrodzona – rozwija się już w okresie życia płodowego – albo nabyta, np. w wyniku urazów, infekcji czy chorób metabolicznych. Zmętniała soczewka uniemożliwia prawidłowe przechodzenie światła do siatkówki, co skutkuje osłabieniem lub całkowitą utratą ostrości widzenia.
Zaćma dziecięca może obejmować jedno oko (zaćma jednostronna) lub oboje oczu (zaćma obustronna). Tempo rozwoju choroby jest różne – czasem zmętnienie jest niewielkie i postępuje powoli, w innych przypadkach bardzo szybko prowadzi do znacznego upośledzenia wzroku.
Jakie są objawy zaćmy u dzieci i niemowląt?
Rozpoznanie zaćmy u dzieci nie zawsze jest proste, ponieważ maluchy nie potrafią jeszcze opisać swoich dolegliwości. Rodzice powinni zwrócić uwagę na takie sygnały jak:
- brak fiksacji wzroku u niemowlęcia (dziecko nie podąża oczami za przedmiotem)
- zez lub brak koordynacji ruchów gałek ocznych
- widoczna biała lub szara plamka w źrenicy („biały refleks”)
- pogorszenie ostrości wzroku, dziecko mruży oczy, pochyla się do przedmiotów
- niepokój przy jasnym świetle, nadwrażliwość na światło
Objawy mogą różnić się w zależności od wieku dziecka i stopnia zmętnienia soczewki. Każdy niepokojący sygnał wymaga pilnej konsultacji okulistycznej.
Diagnostyka katarakty wczesnodziecięcej – jakie badania się wykonuje?
Podstawą rozpoznania jest badanie okulistyczne. Lekarz ocenia przejrzystość soczewki oraz ostrość wzroku dziecka w zależności od jego wieku. W diagnostyce stosuje się m.in.:
- badanie w lampie szczelinowej
- oftalmoskopię (ocenę dna oka)
- badania ultrasonograficzne gałki ocznej, gdy soczewka jest całkowicie zmętniała
- test odruchu źrenicznego (tzw. test czerwonego refleksu) u niemowląt
W przypadku podejrzenia wrodzonej zaćmy lekarz może zalecić dodatkowe badania genetyczne czy metaboliczne, aby ustalić jej przyczynę.
W Gdańsku kompleksową diagnostykę okulistyczną dzieci można przeprowadzić w placówkach specjalistycznych, m.in. w Szpitalu Gdańsk LUX MED, gdzie dostępne są nowoczesne metody obrazowania i konsultacje okulistów dziecięcych.
Metody leczenia zaćmy u najmłodszych pacjentów
Jedynym skutecznym leczeniem zaćmy dziecięcej jest zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu zmętniałej soczewki. Operację przeprowadza się zwykle jak najszybciej po postawieniu diagnozy, ponieważ prawidłowy rozwój widzenia odbywa się w pierwszych latach życia. Zbyt długie zwlekanie może doprowadzić do niedowidzenia i nieodwracalnej utraty funkcji wzrokowych.
Po usunięciu soczewki stosuje się różne metody korekcji:
- wszczepienie sztucznej soczewki (u starszych dzieci)
- soczewki kontaktowe specjalnego typu
- okulary korekcyjne z odpowiednio dobranymi szkłami
Leczenie zawsze wymaga dalszej rehabilitacji wzroku – regularnych kontroli okulistycznych i często również ćwiczeń ortoptycznych. W niektórych przypadkach konieczna jest współpraca z logopedą, jeśli wada wzroku wpływała na rozwój mowy.
FAQ
Czy zaćma u dziecka jest groźna?
Tak. Nieleczona może prowadzić do trwałego niedowidzenia, a w skrajnych przypadkach do poważnego upośledzenia widzenia. Wczesne rozpoznanie ma ogromne znaczenie dla dalszego rozwoju dziecka.
Jak wcześnie można wykryć zaćmę u niemowlęcia?
Pierwsze podejrzenia mogą pojawić się już w badaniu noworodka, np. podczas testu czerwonego refleksu. Każda biała plamka w źrenicy wymaga pilnej konsultacji okulistycznej.
Czy operacja zaćmy u dziecka jest bezpieczna?
Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu ogólnym przez doświadczony zespół okulistów dziecięcych. Ryzyko powikłań istnieje jak przy każdej operacji, jednak szybkie leczenie znacząco zmniejsza ryzyko trwałych zaburzeń widzenia.
Czy po operacji dziecko zawsze ma wszczepianą sztuczną soczewkę?
Nie zawsze. U najmłodszych dzieci często stosuje się soczewki kontaktowe lub okulary, a decyzja o wszczepieniu sztucznej soczewki zależy od wieku i indywidualnych wskazań.
Czy zaćma może nawrócić?
Zmętnienie usuniętej soczewki nie wraca, jednak może dojść do zmętnienia torebki tylnej, co wymaga dalszej kontroli okulistycznej.
Czy zaćma u dziecka ma podłoże genetyczne?
W części przypadków tak. Dlatego przy zaćmie wrodzonej często zaleca się dodatkową diagnostykę genetyczną i metaboliczną.
