Zaćma kojarzona jest głównie z osobami starszymi, jednak może występować także u dzieci i niemowląt. Choć jest to schorzenie rzadkie, jego konsekwencje mogą być poważne – nieleczona zaćma u najmłodszych pacjentów prowadzi do trwałych zaburzeń widzenia, a nawet ślepoty. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i szybkie wdrożenie leczenia.

Czym jest zaćma dziecięca i jak się rozwija?

Zaćma, inaczej katarakta, polega na zmętnieniu soczewki oka. U dzieci może być wrodzona – rozwija się już w okresie życia płodowego – albo nabyta, np. w wyniku urazów, infekcji czy chorób metabolicznych. Zmętniała soczewka uniemożliwia prawidłowe przechodzenie światła do siatkówki, co skutkuje osłabieniem lub całkowitą utratą ostrości widzenia.

Zaćma dziecięca może obejmować jedno oko (zaćma jednostronna) lub oboje oczu (zaćma obustronna). Tempo rozwoju choroby jest różne – czasem zmętnienie jest niewielkie i postępuje powoli, w innych przypadkach bardzo szybko prowadzi do znacznego upośledzenia wzroku.

Jakie są objawy zaćmy u dzieci i niemowląt?

Rozpoznanie zaćmy u dzieci nie zawsze jest proste, ponieważ maluchy nie potrafią jeszcze opisać swoich dolegliwości. Rodzice powinni zwrócić uwagę na takie sygnały jak:

• brak fiksacji wzroku u niemowlęcia (dziecko nie podąża oczami za przedmiotem)
• zez lub brak koordynacji ruchów gałek ocznych
• widoczna biała lub szara plamka w źrenicy („biały refleks”)
• pogorszenie ostrości wzroku, dziecko mruży oczy, pochyla się do przedmiotów
• niepokój przy jasnym świetle, nadwrażliwość na światło

Objawy mogą różnić się w zależności od wieku dziecka i stopnia zmętnienia soczewki. Każdy niepokojący sygnał wymaga pilnej konsultacji okulistycznej.

Diagnostyka katarakty wczesnodziecięcej – jakie badania się wykonuje?

Podstawą rozpoznania jest badanie okulistyczne. Lekarz ocenia przejrzystość soczewki oraz ostrość wzroku dziecka w zależności od jego wieku. W diagnostyce stosuje się m.in.:

• badanie w lampie szczelinowej

• oftalmoskopię (ocenę dna oka)
• badania ultrasonograficzne gałki ocznej, gdy soczewka jest całkowicie zmętniała
• test odruchu źrenicznego (tzw. test czerwonego refleksu) u niemowląt

W przypadku podejrzenia wrodzonej zaćmy lekarz może zalecić dodatkowe badania genetyczne czy metaboliczne, aby ustalić jej przyczynę.

W Gdańsku kompleksową diagnostykę okulistyczną dzieci można przeprowadzić w placówkach specjalistycznych, m.in. w Szpitalu Gdańsk LUX MED, gdzie dostępne są nowoczesne metody obrazowania i konsultacje okulistów dziecięcych.

Metody leczenia zaćmy u najmłodszych pacjentów

Jedynym skutecznym leczeniem zaćmy dziecięcej jest zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu zmętniałej soczewki. Operację przeprowadza się zwykle jak najszybciej po postawieniu diagnozy, ponieważ prawidłowy rozwój widzenia odbywa się w pierwszych latach życia. Zbyt długie zwlekanie może doprowadzić do niedowidzenia i nieodwracalnej utraty funkcji wzrokowych.

Po usunięciu soczewki stosuje się różne metody korekcji:

• wszczepienie sztucznej soczewki (u starszych dzieci)
• soczewki kontaktowe specjalnego typu
• okulary korekcyjne z odpowiednio dobranymi szkłami

Leczenie zawsze wymaga dalszej rehabilitacji wzroku – regularnych kontroli okulistycznych i często również ćwiczeń ortoptycznych. W niektórych przypadkach konieczna jest współpraca z logopedą, jeśli wada wzroku wpływała na rozwój mowy.