Męska płodność to temat, który w ostatnich latach zyskuje coraz większą uwagę zarówno w kręgach medycznych, jak i w świadomości społecznej. Pary starające się o dziecko często spotykają się z trudnościami, które w połowie przypadków leżą po stronie mężczyzny. Jedną z najczęstszych medycznych przyczyn obniżenia parametrów nasienia są żylaki powrózka nasiennego. Choć schorzenie to może rozwijać się bezobjawowo i nie wpływać na codzienne funkcjonowanie, jego konsekwencje dla zdolności rozrodczych bywają poważne. Odpowiednio wczesna diagnostyka urologiczna pozwala na wdrożenie działań, które mogą odwrócić negatywne zmiany w strukturze nasienia.

Czym są żylaki powrózka nasiennego i dlaczego najczęściej pojawiają się po lewej stronie moszny?

Powrózek nasienny to struktura anatomiczna, w skład której wchodzą między innymi nasieniowód, tętnice oraz gęsty splot naczyń żylnych, nazywany splotem wiciowatym. Zadaniem tych żył jest odprowadzanie krwi z jądra z powrotem do głównych naczyń krwionośnych jamy brzusznej. Żylaki powrózka nasiennego powstają w wyniku poszerzenia i niewydolności tych naczyń. Główną przyczyną tego stanu jest nieprawidłowe funkcjonowanie lub całkowity brak zastawek żylnych, co wywołuje cofanie się krwi i jej zastój w mosznie.

Anatomia ludzkiego ciała sprawia, że schorzenie to w zdecydowanej większości przypadków (szacuje się, że nawet w 90 procentach) rozwija się po lewej stronie. Wynika to z konkretnych uwarunkowań krążeniowych:

• Lewa żyła jądrowa jest znacznie dłuższa niż prawa i uchodzi do lewej żyły nerkowej pod kątem prostym, co generuje znacznie większe ciśnienie hydrostatyczne.
• Prawa żyła jądrowa uchodzi bezpośrednio do żyły głównej dolnej pod kątem ostrym, co ułatwia swobodny odpływ krwi.
• Lewa żyła nerkowa może być uciskana pomiędzy aortą a tętnicą krezkową górną (tzw. objaw dziadka do orzechów), co dodatkowo utrudnia odpływ krwi z lewego jądra.

Występowanie żylaków obustronnych lub wyłącznie po prawej stronie jest rzadsze i zawsze wymaga poszerzonej diagnostyki, aby wykluczyć inne przyczyny ucisku na naczynia w jamie brzusznej.

Wpływ żylaków powrózka nasiennego na parametry nasienia i męską płodność. Jak dochodzi do przegrzania jąder?

Prawidłowy proces powstawania i dojrzewania plemników, czyli spermatogeneza, wymaga bardzo konkretnych warunków środowiskowych. Najważniejszym z nich jest odpowiednia temperatura. Jądra są umieszczone na zewnątrz ciała w mosznie właśnie po to, aby ich temperatura była o około 1,5 do 2 stopni Celsjusza niższa niż temperatura wewnątrz jamy brzusznej. Zastój ciepłej krwi żylnej w poszerzonych naczyniach splotu wiciowatego zaburza ten mechanizm termoregulacji, prowadząc do przewlekłego przegrzania jąder.

Podwyższona temperatura oraz zaleganie krwi wywołują szereg negatywnych konsekwencji dla mikrootoczenia jądra:

• Niedotlenienie tkanki jądrowej – utrudniony odpływ krwi oznacza mniejszy dopływ świeżej krwi tętniczej bogatej w tlen i substancje odżywcze.
• Kumulacja toksycznych metabolitów – krew cofająca się z żyły nerkowej może zawierać metabolity pochodzące z nadnerczy, które negatywnie wpływają na komórki jądra.
• Stres oksydacyjny – wzrost temperatury sprzyja powstawaniu wolnych rodników tlenowych, które niszczą strukturę plemników.

Wszystkie te czynniki bezpośrednio odbijają się na badaniu ogólnym nasienia. U pacjentów z żylakami powrózka nasiennego stwierdza się spadek ogólnej liczby plemników (oligozoospermia), upośledzenie ich ruchliwości (asthenozoospermia) oraz nieprawidłowości w ich budowie morfologicznej (teratozoospermia). Ponadto wzrasta indeks fragmentacji DNA plemników, co utrudnia prawidłowe zapłodnienie komórki jajowej i zwiększa ryzyko niepowodzeń na wczesnym etapie ciąży.

Objawy i diagnostyka żylaków powrózka. Kiedy wykonać badanie USG Doppler moszny?

Żylaki powrózka nasiennego bardzo często nie dają żadnych wyraźnych sygnałów, przez co wielu mężczyzn dowiaduje się o nich dopiero podczas rutynowych badań w trakcie diagnostyki niepłodności partnerskiej. Istnieją jednak sytuacje, w których pacjenci mogą odczuwać pewne dolegliwości fizyczne. Do najczęstszych objawów należą uczucie ciężkości lub tępy, ciągnący ból w mosznie, który nasila się podczas długiego stania, chodzenia, uprawiania sportu lub w trakcie upałów. W zaawansowanych stadiach żylaki są widoczne gołym okiem przez skórę moszny jako miękkie, poskręcane zgrubienia, przypominające w dotyku „worek dżdżownic”.

Podstawą diagnostyki urologicznej jest badanie fizykalne pacjenta w pozycji stojącej oraz leżącej. Lekarz przeprowadza palpację powrózka nasiennego, często prosząc pacjenta o wykonanie tak zwanej próby Valsalvy (napięcia mięśni brzucha jak przy parciu), co pozwala ocenić stopień wypełnienia naczyń.

W medycynie stosuje się trzystopniową skalę zaawansowania zmian:

• Stopień I – żylaki małe, wyczuwalne wyłącznie podczas próby Valsalvy.
• Stopień II – żylaki średnie, wyczuwalne dotykiem w pozycji stojącej bez konieczności napinania brzucha.
• Stopień III – żylaki duże, które bez trudu można zauważyć i wyczuć bez dodatkowych procedur.

Potwierdzeniem diagnozy i standardem w urologii jest badanie USG Doppler naczyń moszny. Pozwala ono na dokładne zmierzenie średnicy żył splotu wiciowatego oraz precyzyjne potwierdzenie obecności i czasu trwania wstecznego przepływu krwi (refluksu) podczas napięcia mięśniowego. Badanie ultrasonograficzne umożliwia także ocenę objętości jądra, co pozwala sprawdzić, czy nie dochodzi do jego stopniowego zaniku.

Metody leczenia żylaków powrózka nasiennego – operacja klasyczna, laparoskopia czy embolizacja?

Decyzja o podjęciu leczenia zabiegowego nie jest podejmowana wyłącznie na podstawie obecności samych żylaków. Wskazaniem do interwencji jest przede wszystkim stwierdzenie obniżonych parametrów nasienia u pacjenta starającego się o potomstwo, udokumentowany postępujący zanik jądra lub silne dolegliwości bólowe utrudniające codzienne życie. Współczesna urologia i radiologia zabiegowa oferują kilka metod operacyjnych, których celem jest zamknięcie lub podwiązanie niewydolnych naczyń żylnych w celu przekierowania strumienia krwi do naczyń prawidłowo funkcjonujących.

Do najczęściej stosowanych procedur należą:

• Operacja klasyczna (metoda Ivanissevicha lub Palomo) – polega na wykonaniu nacięcia w okolicy pachwinowej lub podbrzuszu i podwiązaniu żyły jądrowej. Z uwagi na wyższe ryzyko nawrotów i powikłań jest ona wypierana przez metody bardziej precyzyjne.
• Operacja mikroskopowa (mikrochirurgiczna) – wykonywana z niewielkiego nacięcia poniżej pierścienia pachwinowego zewnętrznego. Użycie mikroskopu operacyjnego pozwala lekarzowi na dokładne oddzielenie żył od tętnic i naczyń limfatycznych, co redukuje ryzyko powikłań takich jak wodniak jądra.
• Laparoskopia – zabieg małoolekarski polegający na wprowadzeniu narzędzi przez drobne nacięcia w skórze brzucha i podwiązaniu naczyń pod kontrolą kamery.
• Embolizacja żylaków powrózka nasiennego – procedura z zakresu radiologii zabiegowej. Polega na wprowadzeniu cienkiego cewnika przez żyłę udową lub szyjną bezpośrednio do żyły jądrowej. Po podaniu kontrastu lekarz zamyka naczynie za pomocą specjalnych spiral metalowych lub substancji sklerotyzującej. Metoda ta nie wymaga nacięć chirurgicznych i charakteryzuje się krótkim okresem rekonwalescencji.

Wybór konkretnej metody zależy od budowy anatomicznej pacjenta, stopnia zaawansowania zmian oraz dostępności odpowiedniego zaplecza medycznego.

Czy po usunięciu żylaków powrózka nasiennego wraca płodność? Szanse na poczęcie dziecka po zabiegu

Większość mężczyzn decydujących się na leczenie zabiegowe zadaje pytanie o realne szanse na poprawę płodności. Statystyki medyczne pokazują, że eliminacja wstecznego przepływu krwi przynosi oczekiwane rezultaty u znacznej części chorych. Poprawę parametrów nasienia (głównie koncentracji i ruchliwości plemników) obserwuje się u około 60 do 80 procent pacjentów poddanych zabiegowi. Przekłada się to bezpośrednio na wzrost odsetka ciąż uzyskanych drogą naturalną.

Należy jednak pamiętać, że proces regeneracji tkanki jądrowej wymaga czasu. Pełny cykl spermatogenezy trwa około 74 dni, dlatego pierwsze kontrolne badanie nasienia po zabiegu zleca się zazwyczaj po upływie 3 do 6 miesięcy. Dopiero po tym okresie można dokonać obiektywnej oceny skuteczności przeprowadzonej procedury. Wpływ na ostateczny sukces ma również wiek partnerki oraz ewentualne inne czynniki ograniczające płodność u obojga partnerów.

Kompleksowe badania diagnostyczne, konsultacje urologiczne oraz kwalifikacje do zabiegów leczniczych w obrębie męskiego układu rozrodczego prowadzone są m.in. w placówce, jaką jest Szpital Gdańsk LUX MED. Postępowanie terapeutyczne opiera się tam na wnikliwej analizie wyników badań laboratoryjnych nasienia oraz USG Doppler, co pozwala na bezpieczne i precyzyjne zaplanowanie leczenia dopasowanego do oczekiwań pacjenta. Wczesna interwencja specjalistyczna to skuteczny krok w kierunku poprawy zdrowia reprodukcyjnego i realizacji planów związanych z powiększeniem rodziny.