Terapia Widzenia – leczenie zeza i niedowidzenia

Z terapii może skorzystać pacjent w wieku od 4 do 101 lat. Rehabilitacja widzenia jest rekomendowana dla osób we wszystkich grupach wiekowych.

Oznacza to, że małe dzieci, Pacjenci dorośli, a nawet osoby w wieku podeszłym  mogą skorzystać z programu terapeutyczny w, który jest  dostosowywany do wieku i indywidualnych możliwości.

Kiedy warto zgłosić się na terapię widzenia?

Wskazaniami do terapii są m.in.:

• zez zbieżny i rozbieżny, także w formie zeza ukrytego,
• niedowidzenie (amblyopia) u dzieci i dorosłych,
• podwójne widzenie i trudności z utrzymaniem jednego obrazu,
• porażenie mięśni gałkoruchowych (zez porażenny),
• nierównoległe ustawienie gałek ocznych,
• zaburzenia widzenia obuocznego,
• problemy z akomodacją i konwergencją,
• trudności z czytaniem, pisaniem, koncentracją wzrokową,
• obecność innych wad wzroku, które nie mogą być skorygowane tylko okularami.

W niektórych przypadkach zaburzenia widzenia mogą towarzyszyć porażeniu mózgowemu, mieć podłoże genetyczne albo wynikać z wcześniejszych urazów. Terapia widzenia sprawdza się także przy zezach jednoocznych, a także u dzieci z problemami w utrzymaniu ostrości widzenia tylko w jednym oku.

Proces leczenia zawsze rozpoczynamy od kompleksowego badania wzroku, które może obejmować:

• badanie refrakcji,
• badanie dna oka,
• ocenę kąta zeza i ostrości widzenia,
• sprawdzenie ustawienia i ruchomości gałek ocznych,
• analizę funkcji wzroku obuocznego,
• ocenę funkcji akomodacji.

W razie potrzeby wykonywane są badania dodatkowe lub konsultacje z neurologiem (np. przy podejrzeniu porażenia mózgowego lub toksycznych uszkodzeń wzroku).

Po postawieniu diagnozy rozpoczynamy terapię obejmującą 10 spotkań po 30 min. każde. W trakcie terapii Pacjent jest uczony wykonywać różnorodne, adekwatne do swych potrzeb ćwiczenia, stosując zasadę stopniowania trudności. Pacjent proszony jest także o wykonywanie ćwiczeń w domu zgodnie z wcześniejszym instruktażem. Terapia standardowo prowadzona jest w grupach 1-3 osobowych, bez uszczerbku na jakości ćwiczeń. Terapia indywidualna prowadzona jest tylko w uzasadnionych przypadkach, za zgodą specjalisty prowadzącego terapię.

Dla zapewnienia pełnego obrazu, pacjent otrzymuje również szczegółowe informacje wzrokowe oraz zalecenia do stosowania w domu. Terapia wzmacnia narząd wzroku i uczy mózg lepszego przetwarzania bodźców wzrokowych, co szczególnie istotne jest u dzieci młodszych.

Terapia ortoptyczno-optometryczna

Polega na specjalistycznych ćwiczeniach prowadzonych w formie sesji indywidualnych lub grupowych (1-3 osoby). Celem jest:

• wzmocnienie słabszego oka,
• przywrócenie prawidłowej konwergencji,
• poprawa widzenia obuocznego,
• nauka kontrolowania obrazu widzianego przez pacjenta.

W terapii stosujemy również ćwiczenia dla oka zdrowego, które wspomagają koordynację i równowagę między oczami. Często wdrażana jest także praca nad widzeniem obuocznym, jego stabilizacją i synchronizacją.

Leczenie niedowidzenia u dzieci i dorosłych

Leczenie niedowidzenia (amblyopii) wymaga regularnych i długoterminowych ćwiczeń – zarówno w gabinecie, jak i w domu. Terapia ma na celu aktywizację „leniwego oka” i wyrównanie pracy obu oczu. W zależności od wieku pacjenta oraz zaawansowania schorzenia, program ćwiczeń może być uzupełniany o zaklejanie oka zdrowego, szkła pryzmatyczne lub specjalistyczne gry terapeutyczne. Im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym większe szanse na odzyskanie pełnej funkcji wzrokowej.

Terapia behawioralna

Dedykowana pacjentom z zaburzeniami lokalizacji wzrokowej i percepcji przestrzennej, a także osobom z porażeniami neurologicznymi i trudnościami integracyjnymi.

U Pacjentów z lekkimi zaburzeniami widzenia zwykle po pierwszej turze ćwiczeń (po ok. 1-2 miesiącach) widoczna jest poprawa wyników badań i funkcji wzrokowych. U osób ze średnimi i ciężkimi zaburzeniami wymagane jest ponawianie sesji ćwiczeniowych do momentu uzyskania możliwe najlepszego rezultatu. W przypadku dzieci niedowidzących rehabilitacja może trwać nawet kilka lat. Bez względu jednak na typ dysfunkcji, poprawa jest rzeczą bardzo indywidualną i ciężko przewidzieć całkowity czas leczenia. Czynniki decydujące o czasie i powodzeniu terapii to: rodzaj, stopień zaburzenia, wiek Pacjenta, czas pojawienia się problemu np. zeza, systematyczność w terapii i stosowanie się do zaleceń ortoptysty/optometrysty.

Zdarzają się przypadki, że pacjent musi kontynuować terapię przez całe życie, zwłaszcza w przypadku ciężkich i wrodzonych schorzeń. Dotyczy to m.in. osób z bardzo wczesnym początkiem zeza – np. w niemowlęctwie lub wczesnym dzieciństwie. Im wcześniej wykryty problem, tym większe szanse na uniknięcie powikłań i zachowanie pełnej funkcji wzroku.

Pacjent, który po ukończeniu sesji ćwiczeniowej uzyskał satysfakcjonujące efekty, kontynuuje terapię w warunkach domowych celem utrwalenia wyników leczenia i pozostaje pod kontrolą prowadzącego specjalisty. W zależności od potrzeb kontrole badania widzenia obuocznego zalecane są co ok.3-6 miesięcy.

Najczęściej zadawane pytania

Leczenie zeza – czy każdy zez wymaga operacji?

Nie. W wielu przypadkach, szczególnie u dzieci, stosuje się leczenie zachowawcze – ćwiczenia ortoptyczne, okulary pryzmatyczne, a nawet toksynę botulinową, która pozwala uniknąć interwencji chirurgicznej.

Leczenie operacyjne zeza jest rozważane, gdy inne metody nie przynoszą efektu, lub w przypadku zezów porażennych.

Zabieg chirurgiczny wykonywany jest w znieczuleniu ogólnym, szczególnie u dzieci lub starszych dzieci, które nie są w stanie współpracować przy terapii zachowawczej. Po operacji może występować podwójne widzenie, które zwykle mija po kilku tygodniach, jednak w niektórych przypadkach może utrzymywać się dłużej i wymaga dalszej terapii.

Najczęściej występujące rodzaje zeza

• Zez zbieżny – częstszy u dzieci, oko „ucieka do wewnątrz”
• Zez rozbieżny – oko odchyla się na zewnątrz
• Zez ukryty (heteroforia) – ujawnia się dopiero przy zmęczeniu
• Zez porażenny – wynik choroby neurologicznej lub urazu
• Zez jednooczny – stały, jednostronny
• Zez naprzemienny – raz jedno, raz drugie oko
• Zez pionowy – rzadszy, oko ustawia się wyżej lub niżej

Jakie są metody leczenia zeza?

Metody leczenia zeza zależą od rodzaju i nasilenia problemu. U dzieci częściej stosuje się terapię ortoptyczną i optometryczną – czyli ćwiczenia mające na celu poprawę koordynacji mięśni gałek ocznych oraz widzenia obuocznego. W przypadkach bardziej zaawansowanych lub gdy terapia zachowawcza nie przynosi efektu, rozważa się zastosowanie toksyny botulinowej lub zabieg chirurgiczny. Dobór metody zawsze poprzedzony jest pełną diagnostyką i analizą kąta zeza oraz ostrości widzenia.

Jakie są efekty terapii widzenia?

Efektem terapii może być:

• poprawa ostrości widzenia,
• redukcja objawów podwójnego widzenia,
• przywrócenie widzenia obuocznego,
• większy komfort przy czytaniu i pisaniu,
• łatwiejsze funkcjonowanie w szkole, pracy i życiu codziennym.

Pacjenci często zauważają także poprawę w innych aspektach życia – lepszą koncentrację, mniej napięcia w okolicach czoła i oczu, a także mniejsze zmęczenie przy dłuższej pracy wzrokowej.

Terapia przynosi rezultaty szczególnie u pacjentów, którzy systematycznie wykonują ćwiczenia oraz przestrzegają zaleceń lekarza.